پایگاه خبری نوش آباد

شهر تاریخی نوش آباد در شمال کاشان با بیش از 12000نفر جمعیت و پیشینه تاریخی 7هزار ساله و بیش از 50 اثرتاریخی و باستانی ارزشمند و مهمترین آن معماری دست کن اعجاب انگیز زیر زمینی میباشد

معرفی نوش آباد

برگرفته از روزنامه جام جم

جام جم:ایران ، 8 کیلومتری شمال کاشان ، منطقه تاریخی نوش آباد، آدرس ناحیه کوچکی است که بسیار دیدنی و پرجاذبه است. این منطقه بیش از 10 اثر ملی ثبت شده دارد و از این رو مردمانش که آدمهایی بس خونگرم و مهماندوست هستند، به خود می بالند.
ارزش و توجه مردم این ناحیه برای منطقه شان و تلاش آنها برای حفظ آثار تاریخی و باستانی آن ، واقعا ستودنی است.
این نکته را زمانی بهتر دریافتیم که به همراه یک گروه از گردشگران کویر از این دیار دیدن کردیم...

این شهر تاریخی از سمت شرق از طریق بلواری به طول 3 کیلومتر با شهرستان آران و بیدگل ارتباط دارد. نوش آباد درون جلگه ای واقع شده که این جلگه در کنار کویر مرکزی ایران قرار دارد و آنقدر چشم اندازهای وسیع از رملها و تپه ماهورهای فراوان در اختیارمان می گذارد که فقط باید رفت و از نزدیک دید. از حوالی نوش آباد به سمت شرق همه جا ریگزار و شن است. طبق لغتنامه دهخدا «انوشه» به معنای خوش و خرمی است و نوش آباد نیز از این لغت گرفته شده.
این شهر تاریخی 5 پنج محله دارد. هسته اصلی هر محله حسینیه آن است که معمولا در مقابل هر حسینیه ، میدانی هم قرار دارد و اطراف آن میدان ، بازار محل محسوب می شود.
شهر زیرزمینی نوش آباد از زیباترین آثار باستانی ایران است که در چند سال اخیر کشف شد. زمانی که یک معلم ساکن منطقه ، در حیاط خانه اش چاهی حفر می کند و در عمق 10-12 متری آن به یک شهر زیرزمینی می رسد. شهری با وسعت چند هزار متر و در چندین طبقه. البته گرچه تاکنون محدوده کمی از آن قابل بازدید است ؛ ولی همین فضای محدود هم انسان را به وجد می آورد. قدمت این شهر را به اوایل دوران اسلامی و حتی پیش از آن مربوط می دانند.
تمام فضای آن به وسیله حفاری های ظریف و دقیق در زیرزمین ایجاد شده و شامل دالان هایی با ارتفاع 180 و در برخی نقاط 90 سانتیمتر و عرضهای متفاوت است که در 2 طرف آنها اتاقهایی با ابعاد مختلف ایجاد شده. انتهای راهرو با چاهک هایی به طبقه و راهروی بعدی متصل می شود و ورودی های این شهر که هنوز کاملا کشف نشده اند، به وسیله پله های دست کن متعدد، ما را به درون شهر می رسانند. گویا کاربرد این شهر برای مواردی همچون پنهان شدن از دست مهاجمان و یا عبادت در آیین میترایی بوده است و به هر حال نظرات گوناگونی هم در این باره موجود است. بعدها بر اثر بروز سیلاب های مکرر در بسیاری از نقاط، مسدود و محلی از خاک و گل شده است.
  نشانهایی از تاریخ

در نوش آباد در حدود 5مسجد وجود دارد که هر یک قدمت فراوانی دارند. مسجد جامع عتیق از بناهای مربوط به دوران سلجوقی است و پس از مسجد جامع کاشان و قلعه جلالی ها، دیرینه ترین اثر تاریخی دوران اسلامی در کاشان است.
مردم محلی عقیده دارند که قدمت آن حتی به پیش از اسلام می رسد و می گویند این محل ، آتشکده ای بوده که بعدها به مسجد تبدیل شده است. مسجد جامع در محله بالاده قرار دارد و علاوه بر زیارتگاه و آب انبارهای قدیمی که در دوره های بعد به آن اضافه شده ، شامل مناره ، صفه جنوبی و شمالی شبستان و سردر تاریخی نفیس می باشد. مناره این مسجد با آجر ختابی ساخته شده و بسیار شبیه مناره غار در شهر اصفهان است.
وجود 7 زیارتگاه در منطقه نوش آباد، از دیگر جاذبه های آن به شمار می رود: زیارتگاه های شاهزاده محمد، شاهزاده حسن ، سیدفاضل ، اقبالیه ، فیض آباد و شاهزاده اسحاق که این آخری ، از زیارتگاه های دیدنی دوران قاجار بوده و اثر تاریخی و زیبای آن ، ضریح مشبک چوبی اش است که به دلیل قدمت و ظرافت قابل توجه می باشد. جاذبه های تاریخی نوش آباد به همین جا ختم نمی شود.

آریایی هایی که روزگاری ساکن سیلک بودند

http://www.jamejamdaily.net/images/20070412/nooshabad2.jpg

زمانی که شهر سیلک به دست مهاجران آشوری ایران دستخوش حریق شد، ساکنان آن برای زندگی به چشمه سارهای پیرامون منطقه پناه آوردند و یکی از نقاط مورد توجه این مردم هراسان و وحشتزده ، همین جلگه نوش آباد بود. اهمیت این منطقه در این نکته بوده که در گذشته یکی از منزلگاه های راه میان ری و اصفهان بوده و جالب است بدانید در تذکره های زیارتگاه های این شهر و حتی در تذکره زیارتگاه امام زاده محمد هلال که در آران واقع شده ، از نوش آباد به عنوان دارالخلافه انوشیروان ، پایتخت خاقان انوشیروان و شهر انوشیروان یاد شده است و همواره به عنوان یک نقطه حساس مرکزی مورد توجه بوده است

 

چند قلعه و تپه تاریخی و باستانی را هم باید به همه دیدنی هایش اضافه کرد. از آن جمله ، قلعه سی زان که بزرگترین قلعه تاریخی کاشان است یا قلعه مورچان که قلعه ای است متعلق به دوران صفویه. در تاریخ آمده که چون در دوران صفوی در درون لانه مورچگان در این قلعه ، گنجی مشتمل بر سکه های دوران کیخسرو ابن کیکاووس به دست آمده ، آن را قلعه مورچان نامیده اند. از قلعه های دیگر می توان به قلعه فخرآباد و قلعه شجاع آباد نیز اشاره کرد.
آب انبارهای مرکزی ، در بریگ و چاله سی هم از نقاط دیدنی نوش آباد هستند.

آداب و رسوم نوش آبادی ها

ساکنان این منطقه تاریخی ، مردمانی اند با فرهنگ و دارای آداب و رسومی جالب.
یکی از این رسوم ، هوربابایی نام دارد که در شب نیمه ماه رمضان انجام می گیرد. به این ترتیب که کودکان و نوجوانان نوش آباد دسته دسته شده و به در منزل اهالی می روند و با خواندن اشعاری عامیانه از صاحب خانه طلب هدیه می کنند. در گذشته ، معمولا بچه های هر محلی در یک گروه قرار می گرفتند و به خانه اعیان نوش آباد می رفتند و خوراکی هایی مثل آجیل دریافت می کردند. اما امروزه تعداد دسته ها زیاد است و به تمام خانه های محل می روند.
رسم جالب دیگر نوش آبادی ها، مراسم کتل نام دارد. خانواده ها معمولا پیش از تولد نوزاد نذری می کنند و اسب یا مادیانی را با پارچه های زیبا و قالیچه تزیین می کنند و کودکی را که نماد کودکان کاروان حسینی است روی آن می نشانند. چند نوجوان هم به عنوان شاطر و با لباسهای سبزرنگ کتل را حرکت می دهند و با اشعاری آن را همراه می کنند. 45 سال پیش هم شخصی به نام سیدعلی مستوری رسمی را از خراسان به این منطقه آورد که کشته نام دارد. این مراسم ، نماد شهید عاشوراست.
پیکر مردی بر فراز تابوت طوری قرار می گیرد که مانند جنازه ای بر سر نمایان شود و طبیعی به نظر برسد و آن را در جلوی هیات حمل می کنند.
سقاخوانی هم مراسمی است که در روز عید غدیر در محلات صورت می گیرد و سقاخوان ، خبر نزدیک شدن به ایام محرم را به گوش مردم می رساند.
قالیبافی ، از صنایع رایج در نوش آباد است که وجود آن در طول سالیان دراز سبب شده که آداب و رسوم و باورهای فرهنگی و معنوی نیز از رهگذر این صنعت به اندیشه و رفتار مردم این دیار وارد شود. مثلا مردم در هنگام شروع بافت قالی جدید، همواره نگرانند که چه کسی برای اولین بار پس از بافت قالی ، قدم به خانه شان می گذارد تا جایی که به دنبال فردی می روند که به باور آنها قدم سبک دارد و از او می خواهند تا دور دار قالی شده و چند ریشه ای ببافد تا از این قدم او بهره مند شود. نوش آبادی ها برای روز چهارشنبه که به اعتقاد بعضی از آنها روز خلق جهنم است ، حرمت خاصی قائلند و در آن روز دست از کار می کشند.علامه محمد زمان ، سیدعلی اکبر نوش آبادی ، شمس آبادی و محمدی شاعر از مشاهیر نوش آباداند که بر غنای فرهنگی منطقه افزوده اند. ضرب المثل های: «فکر نان کن که خربزه آب است»، «بز کچل از سرچشمه آب می خورد» و «مثل برج زهرمار است» ضرب المثل هایی اند متعلق به دیار نوش آباد.

لیلا ملا
نوش آباد در ١١٠سال قبل
 

تا ۳۰سال قبل زمینهای زراعی نوش آباد توسط قنوات آبیاری میشد.البته شرایط آب و هوایی و ایجاد دشت کویر حدودا ۲۰۰سال گذشته دارای چشمه و باغات متعدد بود .به علت خشکی چشمه ها و کم آبی رو به هدایت آب از کوههای کرکرس به وسیله حفر قنات به نو ش آباد و دشت های پایین دست در کویر روی آوردند.در کتاب دهخدا یا فرهنگ لغت معین به ۳۳ چشمه قنات نوش آبا  اشاره شده است از جمله:۱.فیض آباد۲.شمس آباد۳.تقی آباد۴.میرزاتقی۵.محمد آباد۶.قولولو۷.قوام زنگ۸.کوا۹.کدیش۱۰.شجاع آباد۱۱.اسحاق آباد۱۲.تاج آباد۱۳.جلال آباد۱۴.الاغ بند۱۵.غیاث آباد۱۶.مصتوفی۱۷.رحمت آباد۱۸.نور آباد۱۹.معین آباد۲۰.احمد آباد۲۱.دونه گرد۲۲.حسن آباد۲۳.اقبالیه۲۴.حسین آباد۲۵.عبدل آبادو...   

در کتاب قم نامه تالیف مدرسی طباطبایی مهرماه ۱۳۵۶بر گرفته از کتابچه حالات و کیفیت بلده و بلوکات و مزارع دارالمومنین کاشان نوشته شده در سال ۱۲۹۶ ه.ش از مجموعه ناصری ؛اینگونه در باره نوش آباد آمده است:

قریه نوش آباد

از قراءمعتبر بزرگ است که چهار مسجدو شش حمام و چهل ویک دکان کاسبی داردو در جلو بند ریگ واقع است.اگر چه اراضی رشوه خوار دارد رعیت آنجا با سلیقه زراعت می کنندو پنبه کاری خوبی دارند.باغات انار و انجیر دارد.مشروب به دو رشته قنات مخصوص خود است.حاصل جو و گندم و جوزق و کرچک و خربزه و هندوانه داردو کرم ابریشم آنجا بسیار است.

مالیات ـ نقد:۲۲۵۲تومان و ۹هزارو ۳۷۰ دینار؛ جنس :حبه ۱۰ خروارو ۶۵ من/کاه ۹ خروارو ۴۰ من

نقوس : ۲۷۶ خانه/ ـ۳۶۵۴نفر(ذکور : ۱۱۲۸ نفر ؛اناث : ۱۱۹۷نفر ؛اطفال : ۱۳۲۹نفر) 

شغل مردم نوش آباد در گذشته

موقعیت شغلی مردم در قدیم

شهر نوش آباد   تا ۳۰ سال گذشته هم از رونق کشاورزی خوبی بر خوردار بوده تا جایی که در کتب تاریخی از ۳۳ چشمه آب قنات منتهی به نوش آباد صحبت شده است از محدوده کنونی شهر تا آبشیرین محل کشت و زرع و زندگی ساکنین مردم این دیار حکایت میکند.مستندات معتبری هست که می توان به آن اشاره نمود. از نوش آباد تا احمد آباد کویر( که به عنوان دروازه ورودی شهر یاد شده) حدود ۳۰ کیلومتر فاصله دارد که چند سال گذشته آثار باقی مانده دروازه ورودی شهر توسط دستان ناپاکی با بولدوزر برای یافتن گنج ویران شد و هیچ اثری از آثار زندگی و دروازه شهر بر جای نمانده است.مسئولین میراث فرهنگی پس از بازدید از آثار ویرانیس احمد آباد قرار شد که مسببین را تحت پیگرد قانونی قرار دهد که متاسفانه هیچ اقدامی صورت نگرفت.و الان به عنوان ارازی تصرفی در زیر کشت غلات می باشد.دشت های ۳۳ چشمه کویر را می توان به معین آباد-عبدل آباد- رحمت آباد-مستوفی- غیاث آباد- نور آباد-الاغ بند- شجاع آباد- میرزا تقی-تاج آباد- جلال آباد-احمد آباد- حسن آباد-شمس آباد- ابراهیم آباد- تقی آباد- فیض آباد-کدیش- کوا(کاوه)- محمد آباد- دونه گرد-فخر آباد- قلولوـ قوامه زنگ-و غیره را نام برد که آب این دشتها توسط حفر قنات تامین می شده است.این دشت ها از نوش آباد تا آب شیرین امتداد و توسط اشجا و باغات و سرسبزی های فراوان به هم مرتبط می شده و به خاطر خشک شدن فنوات و حرکت شنهای روان از طرف کویر و خشک سالی و جاری شدن سیلاب های ویرانگر اکثر زمینها به صورت لم زرع و غیر فابل استفاده گردیده و تعدادی هم که دایر است با کمبود آبهای زیر زمینی مواجهند و دیگر سرسبزی و شادابی گذشته را ندارند.عمده محصولات قدیم نوش اباد گندم - جو- خربزه- خشخاش-سبزی- پسته-تنباکو-آلوچه- قیصی- زردالو- و مهمترین محصولش ابریشم به خاطر وجود درختان متعدد توت بوده.قالی بافی و زیلو بافی هنر دستی مردم بوده که تعداد معدودی دار قالی در شهر دایر می باشد .

نوش آباد در نگاهی متفاوت  

شما را به وجه تسمیه نوش آباد را که در کتاب تاریخ قم به آن اشاره شده جلب می کنم

((انوش آباد را از بهر آن بدین نام نهادند که یکی از اکاسره ساسانی(پادشاه ساسانی)از آن ناحیت بگذشت چشمه ای که در آنجا بود خوش یافت بفرمود :دهی بنا نهادند و آنجا را انوش آباد نام نهادند.))انوش آباد برگرفته از نام پادشاه عدالت گسترساسانیان انوشیروان عادل می باشد که پس از باز گشت از لشکر کشی در این شهر اقامت و تاج و تختی بنا نهاده که محلی به نام تختگاه که الان هم به چهار راه تختگاه معروف است میباشد که در مرکز شهر واقع گردیده.شهر نوش آباد دارای تمدنی چند هزار ساله می باشد که شواهد موجودی هم گواهی بر این ادعا است.بناهای زیادی در طول ۳۰ سال گذشته که یادگار گذشتگان بود از بین رفته مانندبقایای دیوار باروی شهر که از عظمت و شکوه خاصی برخوردار بود که باقی مانده ان در چند سال پیش توسط شهرداری نابود گردیدو اراضی فضای دیوار را به فروش رساندند.که تاریخ ساخت  آن به دوره قبل از اسلام  بر می گردد.نمونه دیگری مانند قلعه سی زان از دوره سلجوقی با مساحت ۱۱۸۵۵ متر که در ضلع شمال شرقی شهر و در بافت قدیم شهر واقع گردیده که هنوز پس از قرنها بر پایه های دیوارهای گلی به ارتفاع حدودا  ۸ متر و پهنای آن به عرض ۴ متر  میرسد ودارای ۷برج دیدبانی می باشد فضا ها و ساختمانهای داخل قلعه از بین رفته.نمونه شگرف دیگر که سمبلی از تاریخ و تمدن در این شهر بر جای مانده مناره مسجد جامع می باشد که احتمالا در زمان زرتشتیان بنا شده و به فانوس شهر شهرت داشته و فانوسی بر سر رهگذران جاده ابریشم بوده که به طرز خاصی در دوره اسلامی برسرتاسر بدنه دیوار مناره با اجر آییه العلم و عندالله نقش بسته است و در دورتا دور بالای مناره نام چهار خلیفه نقش بسته که در زمان تعمییر این مناره تبدیل به نام محمد(ص) و علی(ع) تغییر پیدا کردو بنای مسجد جامع که از دوره سلجوقی  می باشد الحاقی به این مناره است.و پدیده نادر و بی نظیر و منحصر به فرد  که قرنها در زیر زمین یادگاری از پیشینیان برای نثل حاضر و آیندگان به جا مانده مجموعه شهر زیر زمینی که در اصطلاح محلی به آن (اویی) می گویند؛می باشد که حیرت همگان را بر انگیخته و تحولی در تاریخ شهرمان و ایران در سراسر دنیا ایجاد نموده است.قدمت و تاریخ بالای این اثر باستان شناسان را به دو گانه گویی و فرضیات ضد و نقیض وا داشته است.مجموعه آب انبار ها و بقاع متبرکه و برجها و تپه ها و قلعه های اطراف شهر و منظره چشم نواز کویر در شمال شهر زیبایی خاصی به این خطه کویری بخشیده است.